براي تمام كساني كه به نوعي در انيميشن دستي داشته، و يا صرفا علاقمند آن هستند، كتاب معروف Animators’ Survival Kit نامي آشناست- اينقدر كه ديگر مجالي نميبينم دربارهاش توضيحي بدهم. و بسياري از همين اساتيد، دوستان و همكاران در جريان ترجمه اينجانب از كتاب هستند. متن طولاني اي كه در زير ميآيد، شرحي بر داستان خستهكنندهاي است كه از ٥ سال پيش شروع شد و به پاياني دردآور انجاميد .چارهاي جز اين نديدم كه يك بار براي هميشه، اين داستان بارها گفته شده را به تفضيل بنويسم، و پايان ناخوشآيندش را هم ضميمهاش كنم.
حدود ٥ سال پيش پس از مطالعه كتاب مفيد و كاربردي اين كتاب ،نوشته ريچارد ويليامز، تصميم به ترجمه آن گرفتم. اين ترجمه در نهايت به عنوان بخش تئوري پايان نامه كارشناسي ارشد من پذيرفته شد، و بنابراين كار آن با دقتي بيش از معمول و در نهايت وسواس زير نظر و با راهنمايي استاد اكبر عالمي شروع شده و بيش از يك سال به طول انجاميد. پس از آن به دليل موثر و كليدي بودن كتاب، تصميم گرفتم به هر صورت آنرا منتشر كرده و در دسترس ساير علاقمندان انيميشن قرار دهم. كتاب اينقدر مشهور و مهم است كه نياز چنداني به معرفي ندارد، حداقل براي جامعه انيميشن ايران.
در آذرماه سال ١٣٨٥ بنابر اعلام آمادگي بنياد فارابي مبني بر چاپ و نشر كاتب فوق، قراردادي براي چاپ اين اثر منعقد شد. بگذريم كه مفاد اين قرارداد ، معاهده تركمنچاي و ...را روسفيد ميكرد. از همان ابتدا تمايل چنداني به امضاي اين به اصطلاح قرارداد نداشتم، خصوصا اينكه چند ناشر خصوصي نيز همزمان براي چاپ اثر اعلام آمادگي نموده، و حتي پيش نويس قراردادها رانيز آماده كرده بودند. منتهي صحبت و توصيه برخي دوستان كه از كارمندان فارابي بودند، مبني بر اينكه ناشري دولتي چون فارابي از قدرت توزيع بهتري برخوردار بوده و كتاب بهتر در سطح كشور پخش ميشود، و مهمتر از آن اين نويد كه كتاب براي دوسالانه پويانمايي (كه در اسفند ماه 85 برگزار ميشد)؛در كنار بيتجربگي و سادگي مترجم باعث شد تا زير اين قرارداد ناعادلانه بروم. (همه دوستان ميدانند كه به علت وضع خوش انتشار و توزيع كتابهاي هنري در كشور، جشنواره ها، همايش ها و مناسبتهاي هنري - فرهنگي تنها فرصت مناسب براي ارائه اين كتابها هستند).
نتيجه كار تا به اينجا تا حدي قابل پذيرش بود؛ مشكل از جايي آغاز شد كه كه علي رغم همه وعده و وعيدهاي شفاهي، نه تنها هيچ خبري از چاپ كتاب براي جشنواره پويانمايي نشد، بلكه بدون دليل مشخص كتاب در فراموشي فرورفته و در كشوهاي انتشارات فارابي ناپديد شد!
پس از نااميدي و از دست رفتن فرصت مهم جشنواره براي عرضه كتاب، تلاشهاي شديد من براي پيگيري چاپ اثر براي موقعيتهاي موجود بعدي آغاز شد-تمامي مناسبتهاي سينمايي –فرهنگي كه در آنها به نوعي فرصتي براي ارائه كتاب فراهم بود: از جشنواره هاي مختلف فيلم كوتاه گرفته تا جشنواره فيم فجر.
دريغ و صد دريغ، كه نه نتها در جشنواره آن سال ، كه در دو سال بعد از آن يعني پويانمايي اسفند ماه 87، نيز خبري از كتاب نشد. هر بار ميشنيدم كتاب در حال آماده سازي است و براي مناسبت بعدي آماده ميشود، و اين خبر را به دوستان و علاقمندان اعلام ميكرد، و هر بار ...هيچ! تا جايي كه كم كم معضلي به نام « كتاب ريچارد ويليامز» به چنان مشكل دردناكي بدل شد كه تصميم گرفتم حداقل براي مدتي به كل فراموشش كنم، تا حداقل بيشتر از آن «چوپان دروغگو» نشوم.
در تمام اين 3 سال، تقريبا هفتهاي نبوده كه كسي از علاقمندان ، دانشجويان و دستاندركاران انيميشن، به صورتي با بنده تماس نگرفته و نپرسيده باشد:«بابا پس بالاخره اين كتاب چي شد؟؟! ما لازمش داريم!» و من نميدانستم با زبان مو در آوردهام چه بايد بگويم!
در طول اين مدت –به هر صورت ممكن- تلاش كردم با مدير عامل محترم (كه در آن زمان آقاي رضاداد بودند)، تماس گرفته و خواهش كنم به مساله رسيدگي كنند. تلاشها به جايي نرسيد. مديريت تغيير كرد، و آقاي شاه حسيني به جاي ايشان آمدند- كه ظاهرا به عنوان يكي از دست نيافتني ترين انسانهاي روي زمين بايد اسمشان در كتاب گينس ثبت شود؛ چرا كه در طول 2 سال پيگيري تلفني، مراجعه حضوري و..، امكان لحظهاي صحبت با ايشان براي من ميسر نشد، و جوابي هم به نامههاي من كه پي در پي به دبيرخانه حواله ميشد، ندادند. حتي در مدتي كه در چين مشغول تدريس بودم، از آنجا- با وجود مشكلات مخابراتي كه تماس با ايران را تقريبا ناممكن ميكرد- مشقت فراوان بارها با دفتر مدير عامل، و هم با انتشارات تماس گرفتم و پيگيري كردم كه آيا خبري از چاپ كتاب نشده؟
جوابگويي به پيگيري هاي من هم جالب بود؛ هر بار كه تماس ميگرفتم، با برخوردهاي بسيار خشن، تند و زنندهاي روبرو ميشدم كه پرخاش گرانه از من ميخواستند دست از سرشان بردارم و اينقدر پيگيري نكنم! به گونهاي كه انگار با يك مزاحم تلفني برخورد ميكنند.
مسلما پيگيري چاپ يك اثر، به مولف آن مربوط نميشود، مگر نه؟!
البته اين پيگيريها دليل خاصي داشت: در زمان انعقاد قرارداد، به توصيه آقاي نوروزي براي انجام اين كار، يك CD از ترجمه اوليه كتاب به انتشارات تحويل داده شده و قرار شد به محض انجام حروفچيني، نسخه نهايي و ويرايش شده كار را برايشان بفرستم. بارها خواستم اين كار را انجام دهم، ولي هر باز با پاسخ منفي مواجه شدم كه«CD اينجا گم ميشود»! و اينكه هر زمان خبري از چاپ شد، خبرم ميكنند تا آن را برايشان بفرستم.
اين جريان آنقدر طول كشيد، كه در اين مدت ٤ كتاب ديگر ترجمه و تاليف شد،كه قرارداد دو تاي آنها بسته شده(و اميدوارم به سرنوشت اين يكي دچار نشوند) و حتي كار پروژه مفصل و عريض و طويل «فرهنگ جامع انيميشن» به لطف مركز گسترش سينماي مستند و تجربي» به اتمام رسيد!
بگذريم...در كش و قوس اين كار ها و ديگر مشكلات زندگي مدتي بود كه ديگرچندان به كتاب ويليامز فكر نميكردم .تا اينكه ٤شنبه ٤شهريور، يكي از دوستان مترجم تماس گرفت و خبري داد كه ...كه كتاب چاپ شده است!! كدام كتاب؟!؟!
٣روز جانفرسا طول كشيد تا بتوانم با انتشارات فارابي تماس گرفته و سوال كنم. خانم محترم با خونسردي گفتند «بله، كتابتون چاپ شده!» و در جواب اعتراض حيرت زده اينجانب هر گونه مسئووليت را از دوش خود برداشته و گفتند به ما ربطي ندارد، با خود بنياد تماس بگيريد.
با رييس انتشارات، جناب آقاي نوروزي تماس ميگيرم، جواب:« ديگه به من مربوط نميشه، من يك ماهه كه از فارابي اومدم بيرون»!پس به چه كسي مربوط ميشود؟!
مستاصلانه به عنوان آخرين جا با دفتر بنياد در خيابان ٣٠ تير تماس ميگيرم. مشكل اينجاست كه همچنان آقاي مدير عامل دست نيافتني هستند. و همچنان بيادب ترين، بيشخصيت ترين و؟ترين موجود ممكن به عنوان منشي ايشان جوابگوي تلفن هستند. ايشان در جواب سوال بنده كه آقاي شاه حسيني چه ساعتي تشريف ميآورند، با بدترين كلمات جواب داده و تلفن را روي من قطع ميكنند. تماسهاي پي در پي من براي گرفتن جواب ، تنها به شنيدن مشتي اراجيف باورنكردني منتهي ميشود.عرف ورسم صنعت نشر و چاپ در همه جاي دنيا –حتي در ايران- به اين صورت است كه كمي قبل از چاپ اثر، نسخه نهايي براي نمونه خواني و تصحيح نهايي به مولف و صاحب اثر داده ميشود. حتي اگر هم تمام قرارو مدارها و صحبتهاي شفاهي بنده با مسولان انتشارات انجام نشده بود، عرفا و قانونا اين حق من به عنوان مولف بود . به ويژه اينكه اين كتاب، كتابي آموزشي كاملا تخصصي خاصي است و به خاطر داشتن تصاوير فراوان ، صفحه بندي و نحوه خاص نوشته شدنش، دقت و حساسيت ويژهاي را ميطلبد كه بعيد ميدانم به جز فردي كاملا آشنا به انيميشن و مسايل ذكر شده در كتاب، كسي قادر به انجام آن باشد.
بنياد فوق در اقدامي عجولانه كه خدا ميداند با چه هدف و چه قصدي و در اثر چه فشاري انجام گرفته، ناگهان تصميم ميگيرد كتابي را كه ٣ سال بدون توجه در مرحله حروفچيني متوقف شده، در عرض چند روز آماده كرده و به چاپ برساند، آنهم بدون اطلاع صاحب اثر ، و به مناسبت جشنواره كودك!!
در جواب سوال بنده، خانم مسوول انتشارات ميفرمايند اين كتاب توسط«كارشناس و ناظر بنياد»!! مناسب كودك تشخيص داده شده است!! پروردگارا. بايد حتما اين كارشناس محترم را ببينم. شخصي كه به هر حال از من كارشناس ارشد انيميشن كه بيخود و بيجهت ١٠-١٢ سالي را در اين عرصه خاك خوردهام و تحصيل و تدريس و كار كردهام، اينقدر بيشتر و بهتر ميداند كه نه تنها من، بلكه همه ديگر دوستان و اساتيد بنده كه اين كتاب را به عنوان منبع اصلي آموزش انيميشن در سطح عالي آكادميك در سطح جهان قبول دارند، از اشتباه عميقشان بيرون آورد.
و مسلما بنده به عنوان برگ چغندري بي مقدار به عنوان مولف و صاحب اثر، حقي ندارم كه بخواهم در كار اين كارشناس والامقام دخالتي داشته، و براي كتابي كه 2 سال از وقتم را صرف ترجمه و تلخيص آن كرده و ٣ سال براي انتشارش انتظار كشيدهام، يك روز قبل از چاپ نگاهي به آن بيندازم.
صاحب اثر در عرف اين كشور آن چنان بياهميت و بيارزش است، كه حتي نبايد بعد از انجام اين عمل زشت، به او اطلاع داده شود كتابش چاپ شده، و بايد اين خبر را از دوستان و آشنايان بشنود- آنهم بعد از ٣ سال انتظار. زهي معرفت. زهي شعور و انسانيت.
بنياد محترم حتي اين زجمت را هم به خ.د نداده است كه عرف و رسم ديگر نشر - يعني تحويل ١/١٥٠ (يك صد و پنجاهم)اثر چاپ شده به صاحب اثر - را انجام دهد. و بنده تا به امروز كه در حال نوشتن اين متن هستم، موفق به رويت كتاب نشده بودم. اين نسخه هم به تلاش يكي از دانشجويان خريداري شده و به دستم رسيد. بعد از مطالعه كتاب متوجه شدم كه حتي متن مقدمه مفصلي كه براي كتاب تهيه كرده بودم هم مورد استفاده قرار نگرفته، و چند خطي كه در متن پايان نامه! نوشته بودهام به عنوان مقدمه مترجم چاپ شده است. از اشتباهات تايپي –به خصوص در كلمات تخصصي و پاورقي هاي انگليسي- ديگر چيزي نميگويم.
در ضمن سال گذشته مجموعه كامل DVD هاي آموزشي كتاب كه مكمل آموزش هاي آن است خريداري، ترجمه و زيرنويس نمودم و تصميم بر اين بود كه با هماهنگي ناشر، به صورت يك بسته همراه با كتاب ارائه شود كه مناسفانه به علت عدم جوابگويي بنياد، اقدامي در اين راه انجام نگرفت.
از تمامي دوستان و علاقمنداني كه كتاب را تهيه كردهاند تقاضا دارم چنانچه به عنوان يك انسان آزادانديش براي خود و همنوعان خود حق مالكيت اثر قائلند ، در زمان مطالعه اين مسائل را مد نظر داشته باشند؛ و از ديگران كه مايل به خواندن اثر هستند تقاضا دارم تا زمان نتيجه گيري پيگيري اين امر، از خريد و مطالعه كتاب خودداري كنند.چرا كه متن موجود به هيچ عنوان مورد تاييد اينجانب ، به عنوان كسي كه نامش به عنوان مترجم بر روي جلد آمده، نميباشد. متن ويرايش شده اين اثر، به همراه DVD هاي آماده شده در اختيار اينجانب است و در صورتي كه صلاح را بر اين ببينم، شخصا نسبت به توزيع اين دو، بدون در نظر گرفتن سود فردي و صرفا جهت ترويج علم و فن انيميشن و برطرف نمودن نياز علاقمندان، اقدام خواهم نمود.
به اميد روزي كه نه تنها هنرمند، كه انسان در اين كشور حرمتي داشته باشد.
با تشكر فرناز خوشبخت
